اختلال دو قطبی چیست؟

پيشگفتار:

اختلالاتی همچون اضطراب فراگیر، بازار هراسی، پر اشتهایی عصبی، اختلال هول یا پانیک و اختلالات ارتباطی.امروز درمورد یکی از رایج ترین اختلالات روانی که بیشترهم درمیان طیف بزرگسال جامعه رواج دارد یعنی اختلال دو قطبی با شما عزیزان به گفتگوبنشینیم.اگربخواهیم اختلال دوقطبی رابرایتان تعریف کنیم باید بگوییم گونه ای از بیماری است که فرد میان حالات افسردگی شدید ونیزشیدایی وسرخوشی بی حد قرارمی گیرد.در فاصله میان این دو حالت نیز حالت طبیعی و عادی زندگی فرد وجود دارد.چنانچه درادامه مقاله با ما همراه باشید برای شما ازعلایم و ویژگیهای این بیماری، روش های درمانی و نیز توضیحات بیشتردرمورد آن صحبت خواهیم کرد.

در مورد اختلال دو قطبی بیشتر بدانید :

 

 

اختلال دو قطبی چیست؟  

اختلال دو قطبی،مجموعه ای از اختلالات است که همراه با مراحلی ازانرژی بسیار بالا بوده و تحت عنوان دوره های شیدایی نیزازآن یاد می شود.

دراین بیماری،بیشتراوقات شاهد تغییرات غیرعادی درروحیه، خلق وخو بیمارهستیم که به شکل فعالیت های بیش ازحد ونیزنا توانی درانجام امور روزمره خود،پیدا می کند.

ناتوانی درانجام امورات روزمره، به حدی است که منجربه وارد آمدن آسیب های جدی به روابط،شغل،عملکرد فرد درمحیط تحصیلی ودربرخی موارد نیزاقدام به خودکشی گردد.

اختلال دوقطبی در زنان ومردان مبتلا دارای انواع مختلفی است و به دو نوع اصلی اختلال دو قطبی نوع 1ونوع 2 تقسیم بندی می شود

منظور ازاختلال دو قطبی نوع 1وضعیتی است که فرد بیمار درآن به مدت حداقل یک هفته دچار و درگیر یک دوره کامل شیدایی می شود. گاهی اوقات ممکن است در این وضعیت، بیمار افسردگی را هم تجربه کند و یا نکند. گاه ممکن است علایم شیدایی به حدی شدید باشد که نیاز به بستری شدن فرد در بیمارستان روانی لازم باشد.

اما اختلال قطبی نوع دو چیست؟ به حالت خفیف تر شیدایی اصطلاحا” هیپومانیا گفته می شود.

چنانچه فردی درگذشته یادرحال حاضردچاریک دوره حالات هیپومانیا شده باشد(4روز متوالی) ودچارافسردگی شدید باشد،می گوییم که چنین فردی مبتلا به اختلال دوقطبی ازنوع 2شده است.

یک نوع اختلال مشابه نوع 2 وجود دارد که به آن اختلال خلقی یا ادواری گفته می شود و عبارت است از تغییر مکرر روحیه و حالات فرد از هیپومانیا به افسردگی طی حداقل دو سال که در بزرگسالان اتفاق می افتد.

بسامد بروز این اختلال در زنان و مردان دوقطبی تقریبا، با هم برابر است و متوسط سن شروع آن نیز 25 سالگی برآورد و تخمین زده می شود.البته گاهی اوقات ( به ندرت ) مشاهده شده که شروع و آغاز این اختلال از دوران کودکی بوده و یا حتی در اواخر عمر و دوران پیری نیز علایم آن ظاهر شده است.

اختلال دوقطبی آن گونه که روانپزشکان می گویند در گروه بیماری های مزمن قرار می گیرد و معمولا” فرد مبتلا، تا پایان عمر می بایست تحت نظر پزشک باشد. مطابق آمار رسمی، بیش از 90 درصد کسانی که دچار یک دوره شیدایی بوده اند، قطعا” باز هم دوره های شیدایی و افسردگی را تجربه خواهند کرد.

دو قطبی بودن به چه معناست؟

افراد مبتلا به اختلال دو قطبی معمولا” شیدایی را همراه با سرخوشی بسیار زیاد توصیف می کنند. به گونه ای که شخص احساس می کند جهان زیر پایش است و به گمان خود بر همه چیز تسلط دارد. با این وجود در بیشتر موارد، فرد شیدا، دارای روحیه کج خلقی است. علاوه بر اینها، این دسته از افراد به ناگهان اعتماد به نفس بالایی در خود احساس می کنند، دچار کم خوابی یا حتی بی خوابی می شوند،پر حرف و حراف می شوند و خیلی راحت حواس پرتی می گیرند و به همین دلیل است که دست به اعمالی می زنند که ریسکشان بالا است ( مانند: شرکت در قمار، خرید های بی رویه و بی حساب و کتاب، سکس بی پروا ).

وجه اشتراک میان هیپومانیا و شیدایی ( شباهت آنها ) در این است که در هر دو مورد دیگران به خوبی و آسانی متوجه انجام تغییرات در روحیه و عملکرد فرد می شوند ولی این دوره آنقدر ها هم شدید نیست که باعث ایجاد اختلال جدی در رفتارهای اجتماعی یا عملکرد شغلی و تحصیلی فرد شود و حتی میتوان گفت که نیازی به بستری شدن در بیمارستان را هم نخواهد داشت. در طی دوره شیدایی ممکن است که فرد حتی پروژه های کاری مهمی را هم آغاز کند و صرف نظر از سطح استعداد یا تجربه و تخصص، ممکن است احساس کند که میتواند از عهده انجام آنها برآید. داشتن اعتماد به نفس بالا و عدم نیاز به خواب ( دوره بی خوابی حتی چند روزه ) از ویژگی های بارز دوره شیدایی است.

کودکانی که در معرض ابتلا به اختلاال دو قطبی قرار دارند:

زنجیره رشد و تکامل کودکانی که در معرض ابتلا به اختلال دو قطبی قرار دارند ( آن هم به دلیل آنکه یکی از والدینشان مبتلا به این اختلال است )، با علایم و نشانه هایی آغاز می شود که به هیچ وجه مختص به این بیماری نیست. وضعیت این دسته از کودکان معمولا” از اختلال خلقی خفیف آغاز و به سمت اختلال افسردگی عمده و شدید در سنین نوجوانی سیر می کند و در اواسط دوره جوانی یا حین ورود به سنین بزرگسالی، اختلال دو قطبی کامل در آنها با علایمی همچون یک دوره شیدایی یا هیپومانیا، یا حتی یک دوره روان پریشی پس از یک دوره افسردگی خود را نشان می دهد. یکی از خصایص بارز در میان مبتلایان به اختلال دو قطبی این است که آنها به هیچ عنوان بیماری خود را قبول نداشته و در برابر درمان از خود مقاومت نشان می دهند. یکی از عوارض بسیار بد و ناراحت کننده این بیماری، نرخ بالای خودکشی در میان مبتلایان به آن است. تقریبا” نرخ اقدام به خود کشی در میان مبتلایان به اختلال و بیماری روحی روانی دو قطبی 15 برابر بیشتر از سایر مردم و جمعیت عادی جامعه است. معمولا” وجود اختلال دو قطبی در فرد به راحتی تشخیص داده نمی شود و یا با سایر اختلالات اشتباه گرفته شود. گاه نیز ممکن است چندین سال طول بکشد تا این اختلال در فردی تشخیص داده شود تا بالاخره وی را تحت درمان مناسب قرار دهند.

چنانچه علایم و نشانه های اشاره شده در فردی دیده شد، بهتر است وی را متقاعد کرده تا نزد روانپزشک یا روانشناس مراجعه نماید. پزشک پس از بررسی شخصیت دو قطبی و علایم و نشانه های آن در فرد، نوع و شیوه درمان مناسب را مشخص کرده و در مرحله اول تلاش می کند تا با استفاده از روشهای مناسب درمانی از تشدید علایم آن جلوگیری کند.

علایم اختلال دو قطبی و راههای تشخیص آن:

همانطور که در سطرهای بالا به برخی از نشانه های رفتاری در بیماران مبتلا به اختلال دو قطبی اشاره کردیم ( همچون: دوره شیدایی با حالت سرمستی بیش از اندازه، کج خلقی در اکثر روزهای هفته و حداقل به مدت یک هفته، افزایش غیر عادی فعالیت ها و انرژی مضاعف )، تعداد دیگری از نشانه های مبتلایان به این عارضه را در زیر برایتان بازگو میکنیم:

  • اعتماد به نفس بیش از اندازه یا بزرگنمایی نسبت به توانمندی ها و قدرت خود
  • کاهش شدید نیاز به خواب و یا حتی بی خوابی های چندین روزه
  • حرافی و پر حرفی های بیش از اندازه و نیاز به گفتگو
  • هجوم ایده یا افکار جدید
  • حواس پرتی
  • افزایش هدف گذاری ( مثلا” در پروژه های درسی یا کاری ) و به همراه آن فعالیت های بی هدف
  • شرکت در فعالیت هایی که احتمال شکست یا پیامدهای منفی آنها بالا است ( مانند قمار، سرمایه گذاری های مالی، سکس بی پروا )
  • علاوه بر موارد بالا، اختلال در خلق و خو و مشکل پیدا کردن در برقراری ارتباط با اطرافیان، بروز مشکلات جدی در زمینه های شغلی یا تحصیلی فرد و اقدام وی به آسیب رساندن به خود ( خود زنی و خود کشی ) هم از دیگر علامت های ابتلا به اختلال دو قطبی در انسان می باشد.

در اختلال دو قطبی، پس از طی شدن دوره شیدایی، با یک دوره افسردگی حاد و شدید در فرد روبرو هستیم. به گونه ای که وی انگیزه و اراده خود را برای انجام کارهای معمولی از دست داده و دچار نوعی نا امیدی، بی انگیزگی و روحیه شکست خورده می شود. این دوره دست کم می تواند به مدت دو هفته طول بکشد.

در این دوره نشانه های زیر در افراد مشاهده می شود:

  •  احساس ناراحتی، اضطراب و استرس یا پوچی در بیشتر ایام هفته
  •  احساس بی انگیزگی و شکست خوردگی
  • فرد در این ایام، دچار افزایش یا کاهش بی رویه وزن خود می شود.
  • بی خوابی یا حتی پر خوابی نیز از علایم ویژه در این دوره می باشد.
  • بی قراری های مشهود یا کند شدن ( کند شدن روانی و حرکتی )
  • در دوره افسردگی، فرد اغلب هر روز احساس خستگی مفرط و انرژی پایین می کند
  • فرد مبتلا به اختلال دو قطبی در این دوره معمولا” عذاب وجدان یا احساس پوچی، بیهودگی و بی ارزش بودن دارد
  • عدم تمرکز و عدم توان تصمیم گیری در این دوره نیز بسیار شایع است
  • فرد دچار افکار منفی شده و دایما” به خود کشی فکر می کند و اغلب نیز دست به خود کشی می زند.

همانطور که گفتیم ممکن است دوره های شدید شیدایی یا افسردگی شامل علایم روان پریشی نیز شود. از جمله علایم شایع این مورد، می توان به توهم زدگی و شنیدن، دیدن، یا حضور چیزهایی که واقعیت ندارند اشاره کرد. بعضی از افراد مبتلا به اختلال دو قطبی حرف از خود کشی زده و به آن فکر می کنند و اغلب نیز دست به خود کشی می زنند. هر کس که به خود کشی فکر می کند باید بلافاصله تحت نظارت متخصصان سلامت روان قرار بگیرد. حتما” باید حرف زدن راجع به خودکشی را جدی گرفت. چرا که خطر خودکشی طی اولین دوره از بیماری بسیار جدی است. تشخیص به موقع اختلال دو قطبی و شناسایی بهترین راههای کنترل آن، در کاهش خطر مرگ ناشی از خودکشی بسیار موثر خواهد بود.

 علل و دلایل اختلال دو قطبی چیست؟

علیرغم آنکه تحقیقات زیادی از سوی دانشمندان و متخصصان این حوزه برای یافتن دلایل و علت های بروز اختلال دو قطبی صورت گرفته، لیکن هنوز یک دلیل واحد و اصلی از سوی آنها در اینخصوص اعلام نشده است. در هر صورت آنچه که مشخص است دلایل متعددی می تواند در بروز این اختلال نقش داشته باشد.

ژنتیک و وراثت همچون دیگر اختلالات روحی و روانی در این زمینه نیز می تواند نقش مهمی داشته باشد. یکی از قوی ترین و اصلی ترین دلایل و عوامل بروز اختلالات دو قطبی سابقه خانوادگی است. مطابق پژوهش های صورت گرفته احتمال ابتلا به این اختلال در میان بستگان بزرگسال افرادی که دچار نوع 1 و 2 این اختلال هستند تقریبا” 10 برابر بیشتر از سایر افراد جامعه است. با این حال هنوز پزشکان و دانشمندان هیچ ژن خاصی را در این رابطه کشف و شناسایی نکرده اند و این احتمال را می دهند که همانند بسیاری از اختلالات روحی دیگر، در این زمینه نیز چندین ژن که هر کدام تاثیر اندکی می توانند داشته باشند دخیل باشند. مطابق تحقیقات و یافته های علمی و تجربی، ثابت شده که بسامد اختلالات روحی، اضطراب ها و استرس های روانی در خانواده هایی که فرد مبتلا به اختلال دو قطبی دارند نسبت به جمعیت عادی بسیار بیشتر است.همچنین براساس نتایج تحقیقات بعمل آمده بر روی دوقلوهای همسان که مبتلا به این اختلال بوده اند مشخص شده که به غیر از ژن و عامل وراثت، برخی عوامل محیطی مانند رویدادها و حوادث پر تنش نیز در ابتلا به اختلال دو قطبی نقش مهمی دارند. بر همین اساس نظریه ای نیز وجود دارد که معتقد است احتمالا” ترکیب تعدادی ژن با عوامل محیطی در بروز این اختلال نقش جدی می تواند داشته باشد.

 درمان اختلال دو قطبی:

برخلاف نظر عوام، اختلال دو قطبی قابل درمان بوده و هرچه دوره درمان سریعتر آغاز شود، احتمال کاهش شدت و بسامد دوره های شیدایی و افسردگی نیز بیشتر خواهد شد. از آنجایی که اختلال دو قطبی تقریبا” در تمام طول عمر، زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد،درمان نیز طولانی مدت خواهد بود و نه تنها در جهت تسکین علایم پیش خواهد رفت بلکه تلاش خواهد کرد تا مانع تشدید و افزایش علایم شود.اکثر افرادی که دچار اختلال دو قطبی می شوند از نظر نوسانات خلقی و علایم مربوط به آن پس از مدتی به ثبات خواهند رسید.

معمولا” پزشکان برای درمان این اختلال، از روش ترکیبی استفاده از دارو و همزمان روان درمانی بعنوان یک روش موثر و مناسب استفاده می کنند. همچنین برای آنکه تاثیرات روش درمانی بر روی بیمار دایما” مورد تحلیل و پایش قرار گیرد، متخصصان از بیماران می خواهند تا علایم روحی روزانه، الگوی خواب، اتفاقات روزانه و واکنش های آنان را در جدولی نوشته و ثبت نمایند. تجارب پزشکان در این زمینه نشان داده نوشتن و ثبت این موارد توسط بیمار، به وی و افراد خانواده اش در درک بهتر بیماری و مدیریت کردن آن کمک فراوانی می کند. از این طریق می توان به موقع متوجه تغییرات خلقی و رفتاری شده تا بتوان از وقوع اپیزود کامل به نوعی جلوگیری کرد. در طول دوره درمان به دفعات این تغییرات خلقی در بیمار اتفاق می افتد حتی زمانی که هیچ سدی بر سر راه درمان قرار نگرفته باشد. زمانی که بیمار یا افراد خانواده اش متوجه تغییرات خلقی در وی شدند می بایست فورا” موضوع را به پزشک گزارش دهند تا برنامه درمانی مناسب با شرایط جدید تنظیم گردد.

همیشه توصیه شده که مبتلایان به اختلال دو قطبی جهت درمان نزد روانپزشک مراجعه نمایند. متاسفانه گاهی مشاهده شده که پزشکان عمومی نیز در این خصوص به بیماران داروهای روانگردان تجویز نموده اند تا علایم افسردگی آنها را کاهش دهند. معمولا” از سوی روانپزشکان جهت کنترل علایم دوره های شیدایی از داروهای تثبیت کننده خلق و خوی استفاده می شود همانند لیتیم که شناخته شده ترین دارو در این زمینه می باشد. از جمله دیگر داروهای تثبیت کننده خلق و خو میتوان به داروی لاموتریژین، والپروئیک اسید، دیوالپروئکس سدیم و همچنین کاربامازپین که دارای ویژگیهای ضد تشنج نیز هستند اشاره کرد. البته ممکن است که روانپزشک جهت دستیابی به بهترین نتیجه درمان، داروهای ضد تشنج را با لیتیم ترکیب و به بیمار تجویز نماید. همچنین پزشکان برای کنترل علایم شیدایی و افسردگی در بیماران مبتلا به اختلال دو قطبی، از داروهای ضد روان پریشی همانند الانزاپین،کوئیتیاپین و ریسپریدون که دارای خاصیت تثبیت وضعیت روحی بیمار است نیز استفاده می کنند.

بیشتر روانپزشکانی که اقدام به درمان بیماران دو قطبی می نمایند، ترجیح می دهند که برای مدیریت مناسب این اختلال، برنامه درمان را چند بار در طی دوره بیماری تغییر دهند. هر گونه تغییر در روش درمان یا حتی مقدار دوز دارو می بایست با نظر روانپزشک باشد. داروهایی که در بالا به آنها اشاره شد، همانند سایر داروهای شیمیایی مورد استفاده در طب و پزشکی، ممکن است برای بیمار دارای عوارضی همچون: اختلال در خواب، افزایش خواب، کاهش میل جنسی، چاقی یا کم شدن وزن، حالت تهوع و رعشه، اضطراب و ریزش مو، اختلالات حرکت و یا خشکی دهان در پی داشته باشد. بهتر است بیمار یا اطرافیانش روانپزشک را در جریان تاثیرات جانبی داروهای تجویز بر روی بیمار قرار دهند و با نظر وی هر گونه تغییری در درمان را انجام دهند.

نظرات :

{{ reviewsTotal }} بازبینی
{{ reviewsTotal }} نقد و بررسی ها
{{ options.labels.newReviewButton }}
{{ userData.canReview.message }}

مطالب مرتبط

Loading...